علم و دموکراسی

علم و دموکراسی

مهدی نسرین – استادیار موسسه حکمت و فلسفه ایران

mehdi.nasrin@gmail.com

چهارشنبه 14 نوامبر، چهارشنبه 21 نوامبر و چهارشنبه 28 نوامبر 2012 – ساعت 7بعد از ظهر

کتابفروشی و گالری مکیک www.mekic.ca

4438 Rue de la Roche, Montreal – Tel: 514-373-577

ورودیه: ده دلار برای هر جلسه

مطابق شرح استاندارد، از قرن شانزدهم میلادی به بعد و متأثر از آرای فرانسیس بیکن، به علم جدید به عنوان یک خیر همگانی نگاه می شده است که یکی از ارکان اساسی پیشرفت و رفاه در جوامع جدید است. به این ترتیب سیاست گذاری خاصی برای آن چه دانشمندان انجام می دادند متصور نبوده است و با جاافتادن ایده های بیکن در جوامع اروپایی دانشمندان می توانستند به راحتی دنبال کنجکاوی های خود بروند. این وضعیت دلچسب برای دانشمندان تا قرن بیستم  بیشتر دوام نیاورد. با پیچیده شدن ممسائل علمی دانشمندان هر روز بیشتر برای انجام تحقیقات علمی به بودجه های کلان دولتی وابسته می شوند و در نتیجه سیاست گذاری درباره پژوهش علمی روز به روز بیشتر ماهیت گزینشی پیدا می کند که در آن باید از بین مسائل بی شمار تعداد محدودی انتهاب شوند. سوالی که در قرن بیست و یکم برای ما مطرح است این است که در جوامع دموکراتیک تصمیم گیری درباره علم چگونه باید صورت پذیرد؟ آیا این تصمیم گیری اساساً و صرفاً باید به دانشمندان واگذار شود یا آحاد جامعه باید در انتخاب مسیرهای پژوهش دخالت کنند؟ از سوی این سوال هم چنان باقی است که علم جدید چه نقشی در استوار کردن پایه های دموکراتیک یک جامعه می تواند ایفا کند؟

هدف این دوره سه جلسه ای بررسی سیاست گذاری علمی در یک بستر تاریخی در جوامع غربی است و مطالب زیر به ترتیب در این جلسلت ارائه می شوند.

جلسه اول: مسئله سیاست گذاری علمی در جوامع دموکراتیک: مشکل نزدیک بینی دانشمندان

جلسه دوم: فرانسیس بیکن، انجمن سلطنتی علوم در انگلستان و علم به مثابه خیر عمومی تا پیش از جنگ های جهانی

جلسه سوم:  ریشه های اقتصادی و اجتماعی نظریه های علمی با تأکید بر مدل مارکسیستی بوریس هسن از مکانیک نیوتن 

تو نیکی می کن و در دریاچه اونتاریو انداز

این بار که به عنوان مترجم به یک جلسه ارزیابی مستقل رفتم، ارزیاب فیزیوتراپ بود و مصدوم نقاش. آقای نقاش با یک اتوبوس مدرسه تصادف کرده بود و نمی توانست درست راه برود. ولی سر حال بود. آقای قیزیتراپ که آمد فرصت ترجمه کردن پیدا نکردم. آقای نقاش با انگلیسی خیلی خوب جواب تمام سوالات آقای فیزیتراپ را داد. در طول جلسه متعجب بودم که اصلن چرا به شرکت بیمه اش گفته است که مترجم احتیاج دارد. جلسه که تمام شد آقای نقاش از من معذرت خواست که حوصله ام سر رفته است. من حوصله ام سر رفته بود ولی ناراحت نبودم، بیشتر متعجب بودم. از آقای نقاش پرسیدم چرا تقاضای مترجم داده است حالا که انگلیسی اش این قدر خوب است.

"دکتر خانوادگی ام هم همین را گفت. گفت مترجم احتیاج نداری. من هم بهش گفتم دکترجون! پول مترجم در تمام حق بیمه هایی که این سال ها داده ام محاسبه شده است. بگذار یکی دیگه هم نون بخوره."

از اداره برق، با عشق

يك خانم سرخپوستي هست به اسم رز كه، به دنبال عارضه قلبي برای مادرم و تا پیش از درگذشتش، از طرف دولت كانادا موظف شده بود به او در كارهاى خانه كمك كند.

من: رز، مثل این که خیلی خوشحالی؟

رز: آره یک نامه از یکی از دوستام گرفتم

من: خبر خوبی داده؟

رز:  نه همین که نامه داده یعنی به فکرم بوده. تلفن زدن مال وقتیه که باهات کار دارن. ولی نامه فرستادن فرق داره. واقعن باید به فکر یکی باشی براش نامه بفرستی. بعضی وقت ها آدم فکر می کنه فقط اداره برق و تلفن به فکرشن 

فلسفه چگونه می تواند جای چانه روانپزشک را تغییر بدهد

در زمانی که در ایران فلسفه ذهن درس می دادم با این مشکل رو به رو بودیم که در برابر اصطلاحات فنی مثل Qualia   یا intentionality چه معادلی قرار دهیم. از جمله این اصطلاحات یکی هم consciousness بود که معمولن یکی دو جلسه ای را به خود اختصاص می داد و کار من و دیگران را مشکل می کرد. معادل consciousness  را برخی اوقات از رواشناسی وام می گرفتیم و آگاهی می نامیدیم و زمانی هم واژه شعور را به جای آن استفاده می کردیم که در موجود ذی شعور بهتر از موجود صاحب آگاهی می نشت. در مجموع ترجمه این اصطلاح هم مثل خود مفهومش اسباب دردسر بود.

 تا این که زد  و به عنوان مترجم به یک جلسه ارزیابی مستقل در تورونتو دعوت شدم. جلسه ارزیابی مستقل جلسه ای است که  به دنبال یک تصادف برای کسانی تشکیل می شود که تقاضای دریافت کمک مالی از شرکت بیمه شان دارد. ارزیاب ادعاهای فرد حادثه دیده را بررسی و نتیجه را به شرکت بیمه گزارش می کند. ارزیابان معمولاً روانپزشک یا فیزیوتراپ هستند که تأثیر تصادف را بر روان یا بدن فرد تصادف دیده بررسی می کنند. در شرایطی که فرد حادثه دیده انگلیسی بلد نباشد یک مترجم هم در این جلسات حاضر می شود تا سوال های ارزیاب و پاسخ های مصدوم را برای دیگری ترجمه کند. مصدوم یک راننده تاکسی بود که به دنبال تصادف دچارفوران خشم می شد و نمی توانست عصبانیتش را کنترل کند. ارزیاب روانپزشک بود و من هم مترجم.

آقای روانپزشک چند سوالی درباره نحوه تصادف از آقای راننده پرسید و آقای راننده پاسخ داد. سوالاتی در مورد نحوه، زمان و مکان تصادف. بعد آقای روانپزشک گفت:

 ‘“According to my records, you lost your consciousness after the accident”

من هم ناگهان فلسفه ام زد بالا و به آقای راننده گفتم: "دکتر می گویند مطابق مدارکی که دارند شما بعد از تصادف آگاهی تان را از دست دادید". دیدم آقای راننده دارد بد جوری نگاهم می کند. فورن اشتباهم را تصحیح کردم: "ببخشید. آقای دکتر می گویند مطابق مدارکی که دارند شما بعد از تصادف شعورتان را از دست دادید". این بار دیدم آقای راننده دارد آقای دکتر را بدجوری نگاه می کند. 

روی ماه قدم گذاشتیم

يك خانم سرخپوستي هست به اسم رز كه، به دنبال عارضه قلبي برای مادرم و تا پیش از درگذشتش، از طرف دولت كانادا موظف شده بود به او در كارهاى خانه كمك كند.

رز: کار جدیدت چطوره؟

من: خیلی سخته. مدت ها بود که کار یدی نکرده بودم.

رز:  ولی به هر حال سختیش قابل تحمله؟

من: تا حدی. چیزی که قابل تحملش می کنه اینه که شاید روزی یک داستان از بلاهایی که داره سرم میاد بنویسم.

رز: خب اگر این قدر سخته و تنها نوشتن داستانش تحمل پذیرش می کنه بهتره از خلاقیتت استفاده کنی. بعید می دونم همه کسانی که داستان های علمی تخیلی درباره تمدن های دیگر در ستارگان دور می نویسند زمانی فضانوردی رو تجربه کرده باشند.  

زنبور بی عسل

يك خانم سرخپوستي هست به اسم رز كه، به دنبال عارضه قلبي برای مادرم و تا پیش از درگذشتش، از طرف دولت كانادا موظف شده بود به او در كارهاى خانه كمك كند.

رز: این هدیه هم برای توئه.

من: هدیه برای چی؟

رز:  هدیه ناتولدت. دیروز داشتم آلیس در سرزمین عجایب رو می خوندم. هدیه ناتولد یعنی هدیه ای که در روزی که روز تولدت نیست می گیری، بابت این که اون روز، روز تولدت نیست. خیلی هم از هدیه تولد بهتره چون سالی سیصد و شصت و چهار بار می تونی بگیریش.

من: خیلی ممنون. آره یادم اومد. منم وقتی خوندمش خیلی خوشم اومده بود.

رز: تا حالا برای کسی هدیه ناتولد گرفتی؟

من: نه.

رز: پس خیلی هم خوشت نیومده بود. 

بعد از ظهر یک دیو

يك خانم سرخپوستي هست به اسم رز كه، به دنبال عارضه قلبي برای مادرم و تا پیش از درگذشتش، از طرف دولت كانادا موظف شده بود به او در كارهاى خانه كمك كند.

رز: مونترال خوش گذشت؟

من: آره خیلی. دوستان عزیزی رو دیدم. در ضمن یک اتفاق جالب هم افتاد. رفته بودم سی دی مجموعه آثار دوبوسی رو بخرم که نداشتند. بعد آمدم توی مترو یک نوازنده ای داشت "بعد از ظهر یک دیو" را می زد. کار دوبوسی. فکرشو بکن.

رز:  فکرشو می کنم.

من: موسیقی زدن تو مترو همیشه خیلی برام جالب بوده. به قول تو: "طرف ما"  از این خبرها نیست. این جا مردم روحیه شون لطیف تره.

رز: یادمه مامانت یک دفعه می گفت طرف شما سر چهارراه شعر می فروشند. برای هر کی تعریف کردم گفت باید اون جا روحیه شون خیلی لطیف باشه. فکرشو بکن سر چهارراه شعر بفروشند.